Uroczystość wręczenia medali w 45. rocznicę strajków na Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim
W piątek 22 sierpnia br. w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach miało miejsce uroczyste wręczenia medali w 45. rocznicę strajków „Solidarności” na Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim.
Na liście wyróżnionych medalem znalazło się 75 osób z różnych środowisk - którzy w okresie strajków w sierpniu i we wrześniu 1980 r. na Śląsku i w Zagłębiu stali na czele wydarzeń, które doprowadziły do powstania związku zawodowego „Solidarność”.
Medal powstał z inicjatywy Stowarzyszenia „Porozumienie Katowickie 1980” we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Śląskiego, Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach i Śląskim Centrum Wolności i Solidarności.
Podczas uroczystości - Dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach dr Andrzej Sznajder zaznaczył, że grono osób wyróżnionych medalami „nie jest gronem przypadkowym”. Wskazał, że strajki, które rozpoczęły się w sierpniu 1980 r., były „masowym i spontanicznym zrywem przeciwko władzy komunistycznej w Polsce”, bez którego nie byłoby Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.
Wybuch właściwych strajków w województwie katowickim w sierpniu 1980 r. poprzedziły tzw. sytuacje konfliktowe w lipcu 1980 r., tj. dyskusje i żądania rozwiązania kwestii płacowych i socjalnych w co najmniej kilkunastu zakładach pracy.
Do pierwszego poważnego strajku w województwie katowickim doszło w dn. 21-22 sierpnia 1980 r. w Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych FAZOS w Tarnowskich Górach. Kolejne protesty – od 23 sierpnia, miały miejsce w kilkunastu zakładach, m.in. w przedsiębiorstwach komunikacyjnych w Będzinie, Wodzisławiu Śląskim i Rybniku. W nocy 28/29 sierpnia rozpoczęły się strajki w kopalniach jastrzębskich KWK Manifest Lipcowy i KWK Borynia. 29 sierpnia powołano przy KWK Manifest Lipcowy MKS. Tej samej nocy rozpoczął się strajk w tyskiej FSM.
Wieczorem 29 sierpnia rozpoczęły strajk niektóre wydziały Huty Katowice, następnego dnia dołączyły do nich kolejne - strajk podjęły również zakłady działające na terenie kombinatu lub uczestniczące w jego budowie. Zawiązał się MKS z Markiem Fabrym na czele. Po jego odwołaniu wybrano nowy skład MKS, na czele którego stanął Andrzej Rozpłochowski. Do 1 września strajki objęły 64 zakłady, w tym 16 przedsiębiorstw działających na terenie HK i wchodzących w skład kombinatu, wzięło w nich udział ponad 98 tys. pracowników (na 135 tys. zatrudnionych). Kulminacyjnym dniem strajków w regionie był 2 września. Stanęło 50 zakładów, w tym 25 kopalni i 5 baz transportowych. Po negocjacjach z komisją rządową 3 września jastrzębski MKS reprezentujący 56 zakładów podpisał tzw. porozumienie jastrzębskie, po czym przekształcił się w Międzyzakładową Komisję Robotniczą.
W Hucie Katowice porozumienie kończące strajk podpisano 4 września, a MKS przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy. Tego samego dnia wybuchły strajki w kopalniach bytomskich – Bobrek, Dymitrow i Szombierki. Utworzono MKS z Andrzejem Cierniewskim na czele, który podpisał porozumienie z komisją rządową, akceptujące uzgodnienia zawarte w Jastrzębiu. Do 5 września strajkowało już 49 kopalni województwa, zatrudniających 276 tys. osób, z czego w protestach brało udział 238 tys. górników, tj. 86% zatrudnionych. Po 5 września, gdy największe zakłady i przedsiębiorstwa wznowiły pracę, fala strajków objęła znaczną część pozostałych zakładów regionu. W zakładach gdzie nie doszło do protestów odbywały się zebrania, na których załogi zgłaszały kierownictwom i dyrekcjom swoje postulaty i żądania.
11 września Międzyzakładowy Komitet Robotniczy podpisał z Komisją rządową tzw. Porozumienie Katowickie.
Porozumienia Jastrzębskie i Katowickie (dwa z czterech Porozumień Sierpniowych podpisanych wówczas w kraju, regulowały nie tylko warunki pracy w górnictwie i hutnictwie, ale przede wszystkim potwierdziły akceptację dla powstania niezależnych od władz związków zawodowych.
Podpisanie porozumień nie wygasiło jednak fali strajków w województwie.
Ogółem od 21 sierpnia do początku października 1980 r. strajkowano i przerywano pracę w 272 zakładach Regionu, zatrudniających 880 tys. pracowników. Czas trwania strajków wahał się od kilku godzin do siedmiu dni, w 147 zakładach i przedsiębiorstwach zawiązano Komitety Strajkowe. Efektem strajków sierpniowych było powstanie w regionie kilku centrów niezależnych związków zawodowych, przyszłych NSZZ „S”. Były to: Międzyzakładowa Komisja Robotnicza w Jastrzębiu, Międzyzakładowy Komitet Robotniczy w Hucie Katowice, powstała z przekształcenia bytomskiego MKS – Międzyzakładowa KZ (stanowiąca autonomiczną część jastrzębskiej MKR), Międzyzakładowy Komitet Założycielski w Tychach (przew. Leszek Waliszewski) oraz Międzyzakładowy Komitet Założycielski w Siemianowicach Śląskich (przew. Z. Suchłobowicz).
